මැදපෙරදිග යුද්ධයෙන් ලෝක ආර්ථිකයට මරු පහරක්: හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වැසී යාමේ අවදානම සහ තෙල් මිල ඉහළට
විශේෂ ආර්ථික සහ භූ-දේශපාලනික විශ්ලේෂණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් — 2026 මාර්තු 03
ඉරානය සහ ඇමරිකා-ඊශ්රායල හමුදා අතර ඇවිළී යන දරුණු යුධමය වාතාවරණය හමුවේ ලෝකයේ ප්රධානතම බලශක්ති මර්මස්ථානයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) දැඩි අවදානමකට ලක්ව තිබේ. මෙම මුහුදු මාර්ගය අවහිර වුවහොත් ලෝක ආර්ථිකය පෙර නොවූ විරූ මට්ටමේ මහා අවුලකට (Global Economic Chaos) පත්විය හැකි බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
1. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ වැදගත්කම
පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ පටු ද්වාරය වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ලෝකයේ “බලශක්ති හුස්ම” ලෙස හැඳින්විය හැක.
- තෙල් සැපයුම: ලෝකයේ දිනක තෙල් අවශ්යතාවයෙන් පහෙන් එකක් (1/5), එනම් දිනකට තෙල් බැරල් මිලියන 20ක් පමණ ප්රවාහනය කරන්නේ මෙම මාර්ගය හරහාය.
- ගෑස් සහ පොහොර: ලෝකයේ ද්රව ස්වභාවික වායු (LNG) සැපයුමෙන් විශාල කොටසක් මෙන්ම ලෝක පොහොර වෙළඳාමෙන් තුනෙන් එකක් (1/3) මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරයි.
2. වත්මන් ගැටුම්කාරී තත්ත්වය
පසුගිය පෙබරවාරි 28 වැනිදා ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය ඉරානයට එල්ල කළ මිසයිල ප්රහාරවලින් පසු තත්ත්වය දරුණු අතට හැරී ඇත.
- නාවික යුද්ධය: ඕමාන් බොක්කේදී ඉරාන යුධ නැව් කිහිපයක් ගිල්වා දමා ඇති බව වාර්තා වන අතර, තෙල් ප්රවාහන නෞකා (Tankers) දෙකකට ද මිසයිල ප්රහාර එල්ල වී තිබේ.
- මහජන ප්රකාශ: ඉරානය විසින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දමන බවට නිවේදනය කර ඇති අතර, මේ වන විටත් ප්රධාන නාවික සමාගම් (Hapag Lloyd, CMA CGM) එම ප්රදේශය හරහා යාත්රා කිරීම තාවකාලිකව නතර කර ඇත.
- ඩුබායි වරායට හානි: මිසයිල සුන්බුන් පතිත වීමෙන් ඩුබායි හි ජෙබෙල් අලි (Jebel Ali) වරායේ ගින්නක් හටගෙන ඇති අතර, එමගින් කලාපීය නාවික කටයුතුවලට දැඩි බාධා එල්ල වී තිබේ.
3. ලෝක ආර්ථිකයට ඇති බලපෑම
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීම යනු හුදෙක් ඉන්ධන හිඟයක් පමණක් නොවේ. එහි බලපෑම සමස්ත ලෝකයටම දැනෙනු ඇත:
- තෙල් මිල ඉහළ යාම: වෙළඳපොළ විවෘත වන විට බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 100 (නවසීලන්ත ඩොලර් 167) දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
- ආහාර අර්බුදය: පොහොර ප්රවාහනයට බාධා වීම නිසා දැනටමත් යුක්රේන යුද්ධයෙන් බැටකන ලෝක ආහාර සැපයුම් ජාලය තවදුරටත් අඩාල වනු ඇත.
- පාරිභෝගිකයාට පහරක්: ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම නිසා නිවාස උණුසුම් කිරීමේ පිරිවැය, ප්රවාහන ගාස්තු සහ එදිනෙදා භාණ්ඩවල මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යනු ඇත.
4. විකල්ප මාර්ග තිබේද?
සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය සතුව හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය මගහැර තෙල් ගෙන යා හැකි නල මාර්ග (Pipelines) පවතී. කෙසේ වෙතත්, ඒවායේ ධාරිතාව දිනකට බැරල් මිලියන 2.6ක් පමණක් වන අතර, එය සාමාන්යයෙන් මෙම මාර්ගයෙන් ප්රවාහනය කරන තෙල් ප්රමාණයෙන් ඉතා සුළු කොටසක් පමණි. එබැවින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියට විකල්පයක් ලොවට නොමැති තරම්ය.
