තෙල් බැරලය ඩොලර් 200 සීමාවට ගියොත් නවසීලන්තයට වෙන දේ: ඉන්ධන, බඩු මිල සහ ගුවන් ගමන් ගාස්තු අහස උසට!

විශේෂ ආර්ථික විශ්ලේෂණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 මාර්තු 14 (පෙරවරු 04:00) — මැදපෙරදිග යුද්ධය හමුවේ තෙල් මිල ඉහළ යාමේ අවදානම පිළිබඳව ආර්ථික විද්‍යාඥයන් සහ මූල්‍ය විශේෂඥයන් සිය බිය පළ කර සිටී.

1. ඉන්ධන මිල ලීටරය ඩොලර් 4 දක්වා!

දැනට බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාවේ පවතින විට, නවසීලන්තයේ ඔක්ටේන් 91 පෙට්‍රල් ලීටරයක මිල ඩොලර් 3 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇත. ‘AA’ ආයතනයේ ටෙරී කොලින්ස් (Terry Collins) පවසන්නේ තෙල් බැරලය ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ ගියහොත්, ඉන්ධන මිල ලීටරය ඩොලර් 4 දක්වා ඉහළ යා හැකි බවයි.

• වාහන හිමියන්ට බලපෑම: කුඩා මෝටර් රථයක (ලීටර් 40) ටැංකිය පිරවීමට දැනට වැයවන ඩොලර් 120, ඩොලර් 160 දක්වා ඉහළ යනු ඇත. විශාල ජීප් රථයක (SUV – ලීටර් 55) ටැංකිය පිරවීමට ඩොලර් 165 සිට ඩොලර් 220 දක්වාත්, Hilux හෝ Ranger වැනි රථයක (ලීටර් 80) ටැංකිය පිරවීමට ඩොලර් 240 සිට ඩොලර් 320 දක්වාත් වියදම ඉහළ යා හැකිය.
• සලාක ක්‍රමය: රජය විසින් අත්‍යවශ්‍ය සේවාවන් සඳහා ඉන්ධන ප්‍රමුඛතාවය ලබා දීමට සහ පෙට්‍රල් පිරවුම්හල් හරහා සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයන්ට ලබා දෙන ඉන්ධන ප්‍රමාණය සීමා කිරීමට (Rationing) පියවර ගත හැකිය. මෝටර් රථ භාවිතය සීමා කිරීමේ (Carless days) ක්‍රමවේදයන් ද හඳුන්වා දීමට ඉඩ ඇත.

2. සුපිරි වෙළඳසැල් බඩු මිල 12% කින් ඉහළට!

ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ප්‍රවාහන වියදම් වැඩි කරන අතර, එය සෘජුවම අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යාමට බලපානු ඇත. Westpac ආයතනයේ විශ්ලේෂණයට අනුව, තෙල් මිල ඉහළ යාම නිසා ආහාර ද්‍රව්‍යවල මිල 12% කින් පමණ ඉහළ යා හැකිය.

• සුපිරි වෙළඳසැල් ට්‍රොලිය:
  • කිරි (ලීටර් 2): ඩොලර් 4.92 සිට ඩොලර් 5.51 දක්වා.
  • පාන්: ඩොලර් 2.21 සිට ඩොලර් 2.48 දක්වා.
  • හරක් මස් (මිංස්): ඩොලර් 18.50 සිට ඩොලර් 20.72 දක්වා.
  • බටර් (ග්‍රෑම් 500): ඩොලර් 6.20 සිට ඩොලර් 6.94 දක්වා.
• පවුලේ වියදම: සාමාන්‍ය පවුලක (හතර දෙනෙකුගෙන් යුත්) සතිපතා සිල්ලර බඩු වියදම ඩොලර් 480 සිට ඩොලර් 537 දක්වා ඉහළ යා හැකිය.

3. ගුවන් ගමන් ගාස්තු දෙගුණ වෙයි!

ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම නිසා ගුවන් සේවා ක්ෂේත්‍රය ද දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇත. එයාර් නවසීලන්තය (Air New Zealand) දැනටමත් දේශීය ගුවන් ගමන් සඳහා ඩොලර් 10 කිනුත්, ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් සඳහා ඩොලර් 90 කිනුත් ගාස්තු ඉහළ නංවා ඇති අතර, තරඟ 1,100 ක් පමණ අවලංගු කිරීමට පියවර ගෙන තිබේ.

• තෙල් බැරලය $200 වුවහොත්: ගුවන් යානා ඉන්ධන (Jet fuel) බැරලයක මිල ඩොලර් 250-300 දක්වා ඉහළ යා හැකිය.
• ගුවන් ගාස්තු:
  • වෙලින්ටන් – ඕක්ලන්ඩ් (එක් අතකට): ඩොලර් 95 සිට ඩොලර් 160 දක්වා.
  • ඕක්ලන්ඩ් – සිඩ්නි (එක් අතකට): ඩොලර් 285 සිට ඩොලර් 550 දක්වා.
  • ඕක්ලන්ඩ් – නිව්යෝර්ක් (එක් අතකට): ඩොලර් 1,000 සිට ඩොලර් 2,100 දක්වා.

නිගමනය

Westpac ජ්‍යෙෂ්ඨ ආර්ථික විද්‍යාඥ සතිෂ් රංචෝඩ් (Satish Ranchhod) පවසන්නේ තෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ ගියහොත් නවසීලන්තයේ පාරිභෝගික මිල දර්ශකය (CPI) 3.2% කින් ඉහළ යනු ඇති බවයි. මෙය “දරුණුතම තත්ත්වය” (Worst-case scenario) මත පදනම් වූ අනාවැකියක් වන අතර, මැදපෙරදිග යුද්ධයේ ස්වභාවය අනුව තත්ත්වය ඕනෑම මොහොතක වෙනස් විය හැකිය.