අපේ ආර්ථිකය දුවන ‘තෙල්’ දැන් අනතුරේ: ඉන්ධන මිල තීරණය වන්නේ ඉරාන යුද්ධය හමුවේද?
විශේෂ ආර්ථික සහ බලශක්ති විමසුම – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ඕක්ලන්ඩ්, නවසීලන්තය — 2026 මාර්තු 13 (පෙරවරු 05:15) — ලබන සතියේ පෙට්රල් ලීටරයක මිල කොපමණ වේද? මේ ප්රශ්නයට පිළිතුරක් දීමට නවසීලන්තයේ කිසිදු බලශක්ති විශේෂඥයෙකුට හැකියාවක් නැත. AA ආයතනයේ ඉන්ධන විශේෂඥ ටෙරී කොලින්ස් (Terry Collins) පවසන්නේ වෙළඳපොළ මෙතරම් වේගයෙන් වෙනස් වන කාලයක් තමා මීට පෙර කිසිදා දැක නැති බවයි.
1. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ බලපෑම
නවසීලන්තය සෘජුවම ඉරානයෙන් බොරතෙල් මිලදී නොගත්තද, ලෝකයේ තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් ගමන් කරන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීම අපට සෘජුවම බලපායි.
- සැපයුම් ජාලය: අප ඉන්ධන ලබාගන්නේ සිංගප්පූරුව සහ දකුණු කොරියාව වැනි ආසියානු රටවල් හරහා පිරිපහදු කළ නිෂ්පාදන ලෙසයි. නමුත් එම රටවල් පිරිපහදු කිරීම සඳහා ගන්නා බොරතෙල් ප්රවාහනය වන්නේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහාය.
- තරඟකාරීත්වය: ලෝකයේ අනෙක් රටවලට තෙල් හිඟ වන විට, ඔවුන්ද අප මිලදී ගන්නා වෙළඳපොළෙන්ම ඉන්ධන ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. එවිට ඉල්ලුම වැඩි වී මිල තවත් ඉහළ යයි.
2. මිල ඉහළ පහළ යාමට හේතු
පසුගිය සිකුරාදා සිට සඳුදා දක්වා වූ කාලය තුළ තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 30කින් පමණ වෙනස් වී ඇත. මෙය සිල්ලර වෙළඳපොළේ ලීටරයක මිල ශත 30කින් පමණ ඉහළ නැංවීමට හේතු වේ.
- ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශ: ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා සිදු කරන සෑම ප්රකාශයක්ම තෙල් වෙළඳපොළ කැළඹීමට හේතු වෙයි.
- උපායමාර්ගික තොග: ඉන්ධන මිල පාලනය කිරීම සඳහා ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය (IEA) බැරල් මිලියන 400ක තොගයක් නිකුත් කිරීමට තීරණය කර ඇති අතර, නවසීලන්තය ද ඉන් බැරල් මිලියන 1.6ක් ලබා දීමට නියමිතය.
- අවදානම් වාරිකය: තෙල් සමාගම් ඉදිරියේදී මිල කොපමණ වේදැයි නොදන්නා නිසා, ‘අවදානම’ වෙනුවෙන් අමතර මිලක් (Risk premium) පාරිභෝගිකයාගෙන් අය කරයි.
3. ඩීසල්: ආර්ථිකයේ සැබෑ රියදුරු
බොහෝ දෙනා පෙට්රල් මිල ගැන කතා කළද, නවසීලන්ත ආර්ථිකයට වඩාත්ම බලපාන්නේ ඩීසල් මිලයි.
- කෘෂිකර්මාන්තය: දැනට පවතින අස්වනු නෙළන සමයේදී සියලුම ගොවි යන්ත්රෝපකරණ ක්රියාත්මක වන්නේ ඩීසල් මගිනි.
- ප්රවාහනය: සුපිරි වෙළඳසැල්වලට භාණ්ඩ ප්රවාහනය කරන ලොරි රථ මෙන්ම ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන සහ තාර (Bitumen) කර්මාන්තය සඳහා ද ඩීසල් අත්යවශ්ය වේ. ඩීසල් මිල ඉහළ යාම යනු සෑම භාණ්ඩයකම මිල ඉහළ යාමයි.
