ඉරානය සහ ඇමරිකා-ඊශ්රායල මහා යුද්ධය: මැදපෙරදිග අළුතින් ඇඳෙන ලේ වැකි සිතියම
විශේෂ දේශපාලන සහ යුධ විශ්ලේෂණය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ටෙහෙරාන් / වොෂින්ටන් — 2026 මාර්තු 02
පසුගිය පැය 48 පුරා ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ගුවන් හමුදා එක්ව ඉරානය පුරා දියත් කළ ‘Operation Epic Fury’ මෙහෙයුම හේතුවෙන් මැදපෙරදිග කලාපය මින් පෙර නොවූ විරූ මහා පරිමාණ යුද්ධයක අද්දරට පැමිණ තිබේ. ඉරානයේ ආධ්යාත්මික නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඇතුළු ජ්යෙෂ්ඨ නායකයන් 40කට අධික පිරිසක් ඝාතනය කිරීමත් සමඟ ඇති වූ බලශුන්යතාවය සහ ඉරානයේ ප්රතිප්රහාර හමුවේ මුළු කලාපයම ගිනිගෙන ඇත.
1. “රන්වන් අවස්ථාව”: කමේනි ඝාතනය වූ අයුරු
ඊශ්රායල ආරක්ෂක අංශ පවසන පරිදි, මෙම ප්රහාරය මාස ගණනාවක සැලසුමක ප්රතිඵලයකි. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) ප්රධානීන් සහ ඉරාන ආරක්ෂක අමාත්යවරයා ඇතුළු ඉහළ පෙළේ නිලධාරීන් පිරිසක් එකම ස්ථානයකට රැස්වන බවට ලැබුණු “සජීවී බුද්ධි තොරතුරු” (Real-time intelligence) අනුව මෙම ප්රහාරය එල්ල කර තිබේ.
- තත්පර 60ක මෙහෙයුම: ඊශ්රායලයේ සිට කිලෝමීටර් 1600කට වඩා දුරින් පිහිටි ස්ථාන තුනකට තත්පර 60ක් ඇතුළත සමගාමීව ප්රහාර එල්ල කරමින් කමේනි ඇතුළු නායකත්වය සහමුලින්ම පාහේ විනාශ කිරීමට ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ජෙට් යානා සමත් විය.
- විලියම්ස්බර්ග් ගිවිසුම?: මෙම ප්රහාරය එල්ල වූයේ න්යෂ්ටික සාකච්ඡා පිළිබඳ සුබවාදී බලාපොරොත්තු පවතින අතරතුර වීම ජාත්යන්තර ප්රජාවගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත.
2. ඉරානයේ ප්රතිප්රහාර සහ ඇමරිකානු ජීවිත හානි
කමේනි ඝාතනයට පළිගැනීමක් ලෙස ඉරානය විසින් ඊශ්රායලයට සහ ඇමරිකානු හමුදා කඳවුරු පවතින ගල්ෆ් කලාපයේ රටවලට මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර දියත් කරන ලදී.
- පළමු ඇමරිකානු මරණ: මෙම ගැටුමේදී ප්රථම වතාවට ඇමරිකානු සෙබළුන් තිදෙනෙකු මියගොස් ඇති බව පෙන්ටගනය තහවුරු කරයි. මෙය තත්ත්වය තවදුරටත් දරුණු වීමට හේතු වී ඇත.
- බහරේනයේ නවසීලන්ත සෙබළුන්: බහරේනයේ පිහිටි ඇමරිකානු පස්වන නාවික බලඇණි කඳවුරට ඉරාන ‘කාමිකාසි’ ඩ්රෝන ප්රහාරයක් එල්ල විය. එම කඳවුරේ නවසීලන්ත නාවික හමුදා සෙබළුන් 12 දෙනෙකු සේවය කළද, ඔවුන් කිසිවෙකුට හානියක් සිදුව නොමැති බව නවසීලන්ත ආරක්ෂක බලකාය (NZDF) පවසයි.
3. ට්රම්ප්ගේ “ව vengeance” (පළිගැනීම) සහ සාකච්ඡා සඳහා කැමැත්ත
ඇමරිකානු සෙබළුන්ගේ මරණයත් සමඟ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් දැඩි ස්වරූපයක් ගෙන ඇත. “අපි ඔවුන්ගෙන් පළිගන්නවා, තවත් මරණ සිදුවිය හැකියි,” යැයි ඔහු පවසද්දී, අනෙක් පසින් ඉරානයේ නව නායකත්වය සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට තමන් සූදානම් බවද පවසා සිටීම විශේෂත්වයකි.
“ඔවුන්ට කතා කිරීමට අවශ්යයි, මම ඒකට එකඟ වුණා,” යැයි ට්රම්ප් ‘The Atlantic’ සඟරාවට පවසා ඇත. නමුත් ඉරාන ආරක්ෂක ප්රධානී අලි ලැරිජානි පවසන්නේ, “අපි ඇමරිකාව සමඟ කිසිදු සාකච්ඡාවක් කරන්නේ නැහැ,” යනුවෙනි.
4. මානුෂීය ඛේදවාචකය සහ සිවිල් හානි
යුද්ධයේ අඳුරු පැත්ත මනාව පෙන්නුම් කරමින් ඉරානයේ සහ ඊශ්රායලයේ සිවිල් වැසියන් සිය ගණනක් මියගොස් ඇත.
- ඉරානයේ පාසලකට ප්රහාරයක්: දකුණු ඉරානයේ ගැහැණු ළමයින්ගේ පාසලකට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් දරුවන් 165 දෙනෙකු මියගොස් ඇති බව වාර්තා වේ. ඊශ්රායලය පවසන්නේ තමන් එවැනි ප්රහාරයක් ගැන නොදන්නා බවයි.
- ඊශ්රායලයේ සිනගෝගයකට ප්රහාරයක්: බෙයිට් ෂෙමෙෂ් (Beit Shemesh) නගරයේ යුදෙව් දේවස්ථානයකට (Synagogue) එල්ල වූ ඉරාන මිසයිල ප්රහාරයකින් පුද්ගලයන් 9 දෙනෙකු මියගොස් 28 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.
5. ලෙබනනය සහ හිස්බුල්ලා සංවිධානයේ මැදිහත්වීම
වසරකට වැඩි කාලයකට පසු ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය ඊශ්රායලයට මිසයිල ප්රහාර දියත් කර තිබේ. කමේනි ඝාතනයට පළිගැනීමක් ලෙස මෙය සිදු කළ බව ඔවුහු පවසති. මෙයට ප්රතිචාර ලෙස ඊශ්රායලය බීරූට් (Beirut) නගරයට දැඩි ගුවන් ප්රහාර එල්ල කරන අතර ඉන් පුද්ගලයන් 31 දෙනෙකු මියගොස් ඇත.
6. ලෝක වෙළඳපොළට සහ ආර්ථිකයට බලපෑම
හෝමූස් සමුද්ර සන්දිය (Strait of Hormuz) හරහා ගමනාගමනය සීමා වීම නිසා ලෝක තෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.
- ගෝලීය පියාසර සේවා: කටාර් එයාර්වේස් ඇතුළු ප්රධාන ගුවන් සේවා සිය ගමන් වාර අවලංගු කර ඇති අතර දහස් ගණන් මගීන් ගුවන් තොටුපොළවල අතරමං වී සිටිති.
- නවසීලන්තයට බලපෑම: තෙල් මිල ඉහළ යාම නිසා නවසීලන්තයේ උද්ධමනය සහ ඉන්ධන මිල තවදුරටත් ඉහළ යා හැකි බවට ආර්ථික විද්යාඥයෝ අනතුරු අඟවති.
7. නවසීලන්ත රජයේ ස්ථාවරය
අගමැති ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන් පවසා සිටියේ මෙම ප්රහාරවල නීත්යානුකූලභාවය පිළිබඳව විනිශ්චය කිරීමට නවසීලන්තය සූදානම් නැති බවයි. කෙසේ වෙතත්, විපක්ෂ නායකයන් පවසන්නේ නවසීලන්තයේ මෙම ස්ථාවරය ඉතා දුර්වල එකක් බවත්, ජාත්යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීම් හමුවේ නිහඬව සිටීම භයානක බවත්ය.
