ඉරානයට එල්ල වූ ප්රහාර ජාත්යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීමක්: “වැළැක්වීමේ යුද්ධය” නීත්යානුකූල නොවන බව විද්වතුන් පෙන්වා දෙයි
විශේෂ විශ්ලේෂණ වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන් — 2026 මාර්තු 02
ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එල්ල කළ ‘Operation Shield of Judah’ සහ ‘Operation Epic Fury’ යුධ මෙහෙයුම් ජාත්යන්තර නීති පද්ධතිය බරපතල ලෙස අභියෝගයට ලක් කර ඇති බව දේශපාලන විද්යාඥයින් සහ ජාත්යන්තර නීති විශාරදයින් පෙන්වා දෙති. මෙම ප්රහාර ස්වයං-ආරක්ෂාව සඳහා එල්ල කළ ඒවා බව ප්රකාශ කළද, ජාත්යන්තර නීතියට අනුව ඒවා කිසිසේත්ම නීත්යානුකූල නොවන බව ඔවුහු අවධාරණය කරති.
1. රාජ්ය තාන්ත්රික සාකච්ඡා පාවා දීමක්
වඩාත්ම කණගාටුදායක කරුණ වන්නේ මෙම බෝම්බ ප්රහාර එල්ල වූයේ වොෂින්ටනය සහ ටෙහෙරානය අතර ජිනීවා නුවර පැවැති තීරණාත්මක න්යෂ්ටික සාකච්ඡා සාර්ථකව අවසන් වී දින දෙකකට පසුව වීමයි.
- විශ්වාසය කඩකිරීම: සාකච්ඡා සඳහා වැඩි කාලයක් ලබා දෙන බවට ජනාධිපති ට්රම්ප් ඉඟි කර තිබියදී මෙම ප්රහාර එල්ල කිරීම එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තියේ 2(2) වගන්තියට අනුව “යහපත් විශ්වාසය පිළිබඳ මූලධර්මය” (Principle of good faith) උල්ලංඝනය කිරීමකි.
2. “වැළැක්වීමේ යුද්ධය” සහ නීති විරෝධී බව
ඊශ්රායලය පවසන්නේ මෙය ඉරානය න්යෂ්ටික අවියක් නිපදවීම වැළැක්වීම සඳහා ගත් “පූර්ව ආරක්ෂිත” (Preventive) පියවරක් බවයි.
- නීතිමය පදනම: ජාත්යන්තර නීතිය තුළ “වැළැක්වීමේ යුද්ධය” සඳහා කිසිදු ඉඩක් නොමැත. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය මෙවැනි හමුදා ක්රියාමාර්ගයකට අනුමැතිය දී නොමැති බැවින් මෙය ආක්රමණශීලී ක්රියාවක් ලෙස සැලකේ.
- කැරොලයින් මූලධර්මය (Caroline Doctrine): ස්වයං-ආරක්ෂාව සඳහා ප්රහාරයක් එල්ල කළ හැක්කේ සතුරු තර්ජනයක් “ඉතා ආසන්න, අතිමහත් සහ වෙනත් විකල්පයක් නොමැති” අවස්ථාවකදී පමණි. නමුත් ඉරානය න්යෂ්ටික අවියක් නිපදවීමට තවමත් වසර තුනක පමණ කාලයක් ගතවන බව ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ පවා මීට පෙර පවසා තිබුණි.
3. බලහත්කාරයෙන් පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීම (Regime Change)
රාජ්ය නායකයන් ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල කිරීම සහ රජය පෙරළීමට උත්සාහ කිරීම එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්රඥප්තියේ මූලික පදනම වන “රාජ්ය ස්වෛරීභාවය” උල්ලංඝනය කිරීමකි.
- අවුල් සහගත තත්ත්වය: අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ අභාවයත් සමඟ ඉරානය තුළ ඇතිවන දේශපාලන රික්තකය එරට ජනතාවට දැඩි දුක්ගැහැට පමුණුවනු ඇත.
- මානුෂීය පිරිවැය: මිනාබ්හි ප්රාථමික පාසලකට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් වයස අවුරුදු 7-12ත් අතර දැරියන් 100කට වැඩි පිරිසක් මිය යාම පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීමේ මෙහෙයුම්වල ඇති අඳුරු පැත්ත නිරූපණය කරයි.
- අතීත පාඩම්: ලිබියාවේ ගඩාෆි සහ ඉරාකයේ සදාම් හුසේන් ඝාතනයෙන් පසු එම රටවල් අරාජික වූ ආකාරයටම, ඉරානය තුළ ද දැඩි ව්යාකූලත්වයක් ඇති විය හැකි බව විචාරකයෝ පවසති.
4. ලෝක නායකයන්ගේ ප්රතිචාරය
ඕස්ට්රේලියානු අගමැති ඇන්තනි ඇල්බනීස් සහ නවසීලන්ත අගමැති ක්රිස්ටෝපර් ලක්සන් මෙම ප්රහාර “පිළිගැනීම” මගින් ජාත්යන්තර නීතියේ මූලික සිද්ධාන්ත පසෙකලා ඇමරිකාවේ අවශ්යතාවලට ගැති වී ඇති බවට විවේචන එල්ල වේ. රුසියාව සහ චීනය මෙම ප්රහාර දැඩි ලෙස හෙළා දකිමින් වහාම සාකච්ඡා මාර්ගයට අවතීර්ණ වන ලෙස බල කර සිටියි.
