සුබසාධන ප්රතිලාභ කප්පාදුව අසාර්ථකද? රැකියා හිඟය හමුවේ ප්රතිලාභීන් තවත් අසරණ වන බවට ආර්ථික විද්යාඥයන්ගෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්
විශේෂ ආර්ථික සහ දේශපාලන පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 පෙබරවාරි 27 — නවසීලන්ත රජය විසින් 2024 වසරේදී හඳුන්වා දුන් “ට්රැෆික් ලයිට්” (Traffic Light System) ක්රමය යටතේ සිදුකරන ප්රතිලාභ කප්පාදු කිරීම් මගින් ප්රතිලාභීන් රැකියා කරා යොමු කිරීමේ හැකියාව ඉතා අඩු මට්ටමක පවතින බව Infometrics ආයතනයේ ප්රධාන උපදේශක රොබ් හේස් (Rob Heyes) පවසයි.
1. සංඛ්යාලේඛනවල වර්ධනය සහ සැබෑ තත්ත්වය
නව රෙගුලාසි හඳුන්වා දීමෙන් පසු ප්රතිලාභ කප්පාදු කිරීම් (Sanctions) ප්රමාණය කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත.
- සංඛ්යා ලේඛන: 2024 සැප්තැම්බර් කාර්තුව වන විට කප්පාදු කිරීම් 14,400 ක් දක්වා ඉහළ ගිය අතර, එය පැරණි ක්රමයට වඩා දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි අගයකි.
- පිරිස: කෙසේ වෙතත්, සම්පූර්ණ ප්රතිලාභීන්ගෙන් රතු කලාපයේ (Red zone) පසුවන්නේ 1% ක් වැනි සුළු පිරිසක් පමණක් වන බැවින් මෙම ප්රතිපත්තිය මුළු පද්ධතියටම බලපාන සාර්ථක මිනුමක් නොවන බව හේස් මහතා පවසයි.
2. අසාධාරණ ලෙස බලපෑම් එල්ල වන පිරිස්
මෙම දඬුවම් ක්රමය යටතේ ඇතැම් පිරිස් වැඩි වශයෙන් පීඩාවට පත්වන බව දත්ත පෙන්වා දෙයි.
- තරුණ පරපුර: වයස අවුරුදු 15-24 අතර තරුණයින් මුළු ප්රතිලාභීන්ගෙන් 19% ක් වුවද, දඬුවම් ලැබූවන්ගෙන් 46% ක්ම ඔවුන්ය.
- ජනවාර්ගිකත්වය: මාඕරි සහ පැසිෆික් දූපත් වැසියන් මෙන්ම පිරිමි පාර්ශවය ද මෙම කප්පාදුවලට වැඩි වශයෙන් ලක්ව ඇත.
- හේතූන්: බොහෝ කප්පාදු කිරීම් සිදුව ඇත්තේ රැකියාවක් නොකිරීම නිසා නොව, Work and Income ආයතනයේ සම්මුඛ පරීක්ෂණ මග හැරීම වැනි තාක්ෂණික හේතු මතය.
3. රැකියා වෙළෙඳපොළේ අභියෝගය
ආර්ථික විද්යාඥයන් පවසන්නේ රජය විසින් 2030 වන විට JobSeeker ප්රතිලාභීන් 50,000 කින් අඩු කිරීමට ඉලක්ක කළ ද, දැනට පවතින රැකියා හිඟය හමුවේ එය “කළ නොහැකි අලෙවියක්” (Hard sell) බවයි.
- දත්ත: 2024 සැප්තැම්බර් වන විට 205,000 ක්ව පැවති ප්රතිලාභීන් සංඛ්යාව 2025 සැප්තැම්බර් වන විට 218,000 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ.
- විකල්ප යෝජනා: මුදල් කප්පාදු කරනවා වෙනුවට සමාජ සේවා වැඩසටහන්වලට යොමු කිරීම වැනි මූල්ය නොවන දඬුවම් වඩාත් යෝග්ය බව ‘Wellbeing Economy Alliance’ වැනි ආයතන පෙන්වා දෙයි.
