මඕරි භාෂාව යළි පණගැන්වීමට පර්යේෂණ දායක කරගැනීමේ විශේෂ සම්මන්ත්රණයක් වෙලින්ටන්හිදී
විශේෂ සංස්කෘතික සහ අධ්යාපනික වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 පෙබරවාරි 12 — මඕරි භාෂාව (Te Reo Māori) පිළිබඳව සිදුකරන පර්යේෂණ හුදෙක් විශ්වවිද්යාල තුළ පමණක් සීමා නොකර, ඒවා ප්රායෝගිකව ප්රජාව අතරට ගෙන යාමේ වැදගත්කම පිළිබඳව විද්වතුන් පිරිසක් වෙලින්ටන්හි පැවති “Kia Tōnuitia Te Reo” සම්මන්ත්රණයේදී අවධාරණය කළහ.
වික්ටෝරියා විශ්වවිද්යාලයේ මඕරි අධ්යයන අංශයේ මහාචාර්ය අවානුයි ටෙ හුයියා (Dr Awanui Te Huia) විසින් සංවිධානය කරන ලද මෙම හමුවේ ප්රධාන අරමුණ වූයේ භාෂාව රැක ගැනීම සඳහා නව උපාය මාර්ග සොයා ගැනීමයි.
1. භාෂා පුනර්ජීවනය සඳහා නව උපාය මාර්ග
2023 සංගණනයට අනුව නවසීලන්තයේ පුද්ගලයන් 200,000කට අධික පිරිසකට මඕරි භාෂාවෙන් අදහස් හුවමාරු කරගත හැකි වුවද, 2013 සිට 2023 දක්වා කාලය තුළ භාෂාව කතා කරන පිරිසෙහි ප්රතිශතය 18.4% සිට 18.6% දක්වා ඉතා සුළු වර්ධනයක් පමණක් පෙන්නුම් කර ඇත.
- ප්රාදේශීය උපාය මාර්ග: සෑම පවුලකටම සහ ප්රජාවකටම ගැලපෙන පරිදි සකස් කළ වෙනස් වූ උපාය මාර්ග අවශ්ය බව මහාචාර්ය ටෙ හුයියා පෙන්වා දෙයි.
- පර්යේෂණයේ භූමිකාව: “පර්යේෂණවල ප්රතිඵල සාමාන්ය පවුල්වලට දැනෙන්නට සැලැස්වීම අපගේ ප්රධාන වගකීමයි,” යැයි ඇය පැවසුවාය.
2. තාක්ෂණය මගින් භාෂාව යළි නිවසට ගෙන යාම
භාෂා ප්රවීණයෙකු වන ආචාර්ය ජෝසෆ් ටෙ රිටෝ (Dr Joseph Te Rito) පවසන්නේ වරක් තාක්ෂණය විසින් අපගේ නිවෙස්වලින් මඕරි භාෂාව පන්නා දමා ඉංග්රීසි භාෂාව රජ කරවූ බවයි. නමුත් දැන් එම තාක්ෂණයම භාවිතා කරමින් මඕරි භාෂාව යළි නිවෙස් කරා ගෙන යා යුතු බව ඔහු පවසයි.
- ඩිජිටල් වේදිකා: මඕරි භාෂාවෙන් කතා කරන වැඩිහිටියන්ගේ හඬ පටිගත කිරීම් සහිත ඩිජිටල් වේදිකාවක් ඔහු නිර්මාණය කර ඇත. එමගින් නව පරපුරට භාෂාවේ නියම උච්චාරණය සහ භාවිතය නොමිලේ ඉගෙන ගත හැකිය.
- සංරක්ෂිත දත්ත: අතීතයේ ගුවන්විදුලි සහ රූපවාහිනී වැඩසටහන්වල ඇති මඕරි භාෂා භාවිතයන් නව ඉගෙනුම් සම්පත් ලෙස භාවිතා කළ යුතු බව ඔහුගේ අදහසයි.
3. පර්යේෂණයේ බලය: ඉතිහාසයෙන් පාඩමක්
1970 දශකයේදී ආචාර්ය රිචඩ් බෙන්ටන් විසින් කරන ලද පර්යේෂණයක් මගින් මඕරි භාෂාව පිරිහී යන බව පෙන්වා දීම නිසා එවකට පැවති රජය භාෂා පුනර්ජීවනය සඳහා මැදිහත් වූ ආකාරය ආචාර්ය ටෙ රිටෝ සිහිපත් කළේය.
- පර්යේෂණයේ අවශ්යතාවය: භාෂාව පවත්වාගෙන යාමට සහ දියුණු කිරීමට ඇති නියම “ඖෂධය” (රොන්ගෝආ) කුමක්දැයි අප තවමත් සම්පූර්ණයෙන් නොදන්නා බැවින් පර්යේෂණ අඛණ්ඩව කළ යුතු බව ඔහු අවධාරණය කරයි.
