වෙලින්ටන් මෝවා පොයින්ට් අපජල පද්ධතියේ බිඳවැටීම: අලුත්වැඩියාවට යන දැවැන්ත පිරිවැය දරන්නේ කවුද? රජය ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් කැඳවයි

විශේෂ ප්‍රාදේශීය සහ පාලන වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 පෙබරවාරි 10 — නවසීලන්තයේ අගනුවර වන වෙලින්ටන් හි මෝවා පොයින්ට් (Moa Point) අපජල පිරිපහදු මධ්‍යස්ථානයේ සිදුවූ දරුණු බිඳවැටීම හමුවේ, එහි පිරිවැය සහ වගකීම පිළිබඳව බරපතල අර්බුදයක් මතුව තිබේ. අපජල ආපසු ගලා ඒම (Backflow) හේතුවෙන් මධ්‍යස්ථානයේ උපකරණවලින් 80% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් විනාශ වී ඇති අතර, එය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට මාස ගණනාවක් ගතවනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.

මෙම අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් වෙලින්ටන් නගරාධිපති ඇන්ඩෘ ලිට්ල් (Andrew Little), අග්‍රාමාත්‍ය ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන් සහ පළාත් පාලන අමාත්‍ය සයිමන් වොට්ස් හමුවී සාකච්ඡා කළ අතර, මෙම බිඳවැටීම පිළිබඳව වහාම ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් (Independent Inquiry) ආරම්භ කිරීමට පාර්ශ්වයන් සියල්ල එකඟ වී තිබේ.

1. පිරිවැය සහ වගකීම පිළිබඳ ගැටලුව

වෙලින්ටන් වැසියන් දැන් විමසන්නේ මෙම බිඳවැටීමේ පිරිවැය දරන්නේ කවුද යන්නයි. වෙලින්ටන් නගරාධිපති ඇන්ඩෘ ලිට්ල්ට අනුව, මෙම අලුත්වැඩියාව සඳහා යන දැවැන්ත වියදම මුළු වෙලින්ටන් කලාපයේම බදු ගෙවන්නන්ගේ (Ratepayers) කර මත පැටවෙන්නේද යන්න මෙතෙක් ස්ථිරව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.

• වගකීම: මෝවා පොයින්ට් යනු වෙලින්ටන් නගර සභාව සතු දේපළකි. එහෙත් එහි නඩත්තු කටයුතු සිදු කරන්නේ ‘Wellington Water’ ආයතනය විසිනි.
• නව ආයතනයේ භූමිකාව: 2026 ජූලි 1 වනදා සිට වෙලින්ටන්හි ජල සේවා පාලනය සඳහා ‘Tiaki Wai Metro Water’ නමින් නව ආයතනයක් පිහිටුවීමට නියමිතය. එහෙත්, මෙම බිඳවැටීමේ වගකීමෙන් කොටසක් Wellington Water ආයතනය සතු බව ඔප්පු වුවහොත්, එම වගකීම (Liability) නව ආයතනය භාර නොගන්නා බව නගරාධිපතිවරයා පවසා සිටියේය.

2. පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් සහ කළමනාකරණයේ දුර්වලතා

මෙම බිඳවැටීම හුදෙක් හදිසි අනතුරක් නොව, කාලයක් තිස්සේ පැවති දුර්වලතා රැසක ප්‍රතිඵලයක් විය හැකි බවට සැක පළ කෙරේ. Wellington Water ආයතනයේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී පෑට් ඩෝටර්ටි (Pat Dougherty) පවසන පරිදි, මෝවා පොයින්ට් මධ්‍යස්ථානය සඳහා දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට ආයෝජනය කර නොතිබුණි.

පසුගිය මාස කිහිපය තුළ පද්ධතියේ කිසියම් දෝෂ පවතින බවට ඉඟි කිහිපයක් ලැබී තිබූ බවත්, ඒවා බලධාරීන් අතින් මගහැරී ඇත්ද යන්න පිළිබඳව සැකයක් පවතින බවත් ඔහු පවසා සිටියේය. නගරාධිපති ඇන්ඩෘ ලිට්ල් පවසන්නේ එවැනි අනතුරු ඇඟවීම් මගහැරී යාම ඉතා කනගාටුදායක කරුණක් බවයි. ස්වාධීන පරීක්ෂණය මගින් මූලිකවම අවධානය යොමු කරනු ලබන්නේ මෙම දෝෂය හඳුනා ගැනීමට අපොහොසත් වූයේ ඇයිද සහ එහි වගකීම කා සතුද යන්නයි.

3. පරිසරයට සහ මහජන සෞඛ්‍යයට එල්ල වී ඇති බලපෑම

මෙම බිඳවැටීම නිසා පිරිපහදු නොකළ අපිරිසිදු ජලය අගනුවර දකුණු වෙරළ තීරයට (South Coast) මුදා හැරෙමින් පවතී. මෙය ප්‍රදේශයේ පරිසරයට සහ මහජන සෞඛ්‍යයට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල කර තිබේ.

• සෞඛ්‍ය අවදානම: Health New Zealand ආයතනය ප්‍රදේශවාසීන්ට දැනුම් දෙන්නේ දකුණු වෙරළ තීරයේ මුහුදු ජලය ස්පර්ශ කිරීමෙන් වළකින ලෙසයි. එසේම එම ප්‍රදේශවලින් මුහුදු ආහාර (Sea food) එකතු කිරීම ද තාවකාලිකව තහනම් කර ඇත.
• වෙරළ භාවිතය: පවතින තත්ත්වය අනුව දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිනීමට ආරක්ෂිත මට්ටමකට ජලය පිරිසිදු වීමට තවත් මාස කිහිපයක් ගතවනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.

4. සාගර ජීවීන් සහ පරිසරය

අපජල මුදා හැරීම සිදුවන ප්‍රදේශයේ මෑත දිනවල ඩොල්ෆින් මසුන් පිරිසක් ගැවසෙනු දක්නට ලැබුණි. මින් පෙර මෙවැනි අවස්ථාවලදී සතුන් පීඩාවට පත් වූ අවස්ථා තිබුණ ද, වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුව (DOC) පවසන්නේ දැනට එම ඩොල්ෆින් මසුන් පීඩාවට පත් වූ ලක්ෂණ නොපෙන්වන බවයි. කෙසේ වෙතත්, සතුන්ගේ අසාමාන්‍ය හැසිරීම් නිරීක්ෂණය වුවහොත් වහාම දැනුම් දෙන ලෙස ඔවුන් මහජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටියි.

5. අවසාන නිගමනය සහ ඉදිරි පියවර

නගරාධිපතිවරයා පවසන්නේ දැනට පවතින ප්‍රමුඛතාවය වන්නේ කෙසේ හෝ මෙම මධ්‍යස්ථානය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම බවයි. “දැනට වෙලින්ටන් නගර සභාව මෙම පිරිවැය සඳහා මුදල් යොදවනවා. නමුත් වගකීම පැහැදිලි වූ පසු, අපට සිදු වූ හානිය වෙනත් පාර්ශ්වයන්ගෙන් අය කර ගැනීමට හැකි දැයි අප සොයා බලනවා,” යැයි ඔහු පවසා සිටියේය.

මෙම අර්බුදය නවසීලන්තයේ ජල යටිතල පහසුකම් කළමනාකරණයේ ඇති බරපතල අඩුවක් පෙන්වා දෙයි. ස්වාධීන පරීක්ෂණයේ වාර්තාව එනතෙක් වෙලින්ටන් වැසියන්ට සිය වෙරළ තීරයෙන් ඈත්ව සිටීමට සිදු වනු ඇත.