නවසීලන්තයේ විදුලි වාහන හීනය බොඳවෙයිද? අලෙවිය සීඝ්රයෙන් පහත වැටීම සහ රජයේ ප්රතිපත්ති පිළිබඳ දැඩි විමර්ශනයක්
විශේෂ ආර්ථික සහ පරිසර වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 පෙබරවාරි 10 — වසර කිහිපයකට පෙර නවසීලන්තයේ මහා මාර්ගවල අනාගතය ලෙස සැලකුණේ විදුලි වාහන (EV) ය. නිහඬ, පිරිසිදු සහ ඉන්ධන පිරිවැය අවම කරන මෙම තාක්ෂණය නවසීලන්ත රියදුරන් වැලඳගත්තේ මහත් උද්යෝගයකිනි. එහෙත්, 2026 වසරේ මුල් භාගය වන විට එම උද්යෝගය සහ විදුලි වාහන සඳහා වූ ඉල්ලුම දැවැන්ත පසුබෑමකට ලක්ව ඇති බව නවතම වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
මෙම පසුබෑම පිළිබඳව විමර්ශනය කරන ‘The Detail’ වැඩසටහන සමඟ අදහස් දක්වමින්, ක්රයිස්ට්චර්ච් (Christchurch) පදනම් කරගත් විදුලි වාහන ස්මාර්ට් ආරෝපණ සමාගමක් වන ‘Evnex’ හි නිර්මාතෘ සහ ප්රධාන විධායක නිලධාරී එඩ් හාර්වි (Ed Harvey) පවසන්නේ විදුලි වාහන වෙළඳපොළට මේ වන විට “බ්රේක්” තද වී ඇති බවයි.
1. සංඛ්යාලේඛනවලින් හෙළිවන කටුක යථාර්ථය
විදුලි වාහන අලෙවියේ සිදුවී ඇති කඩාවැටීම සංඛ්යාලේඛන දෙස බැලීමේදී පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබේ. එඩ් හාර්වි පවසන පරිදි, පිරිසිදු විදුලි වාහන (B-EV) සඳහා නවසීලන්ත වෙළඳපොළ තුළ පැවති ආධිපත්යය දැන් ගිලිහී ගොස් ඇත.
- 2023 වසර: පිරිසිදු විදුලි වාහන (B-EV) 26,000 ක් අලෙවි වූ අතර, එය සමස්ත වාහන වෙළඳපොළෙන් 10% ක කොටසකි.
- 2022 වසර: විදුලි වාහන 20,000 කට ආසන්න ප්රමාණයක් අලෙවි විය.
- 2025 වසර: පිරිසිදු විදුලි වාහන අලෙවි වී ඇත්තේ 9,000 කට මඳක් වැඩි ප්රමාණයකි. මෙය වෙළඳපොළ කොටසින් 4% ක් වැනි ඉතා සුළු අගයකි.
“2025 වසර අපේක්ෂා කළ තරම් සුබදායී වුණේ නැහැ. වර්ධනය ඉතාමත් මන්දගාමී තත්ත්වයක තිබුණේ,” යැයි හාර්වි පවසයි.
2. චෝදනාවේ ඇඟිල්ල වෙලින්ටන් දෙසට
මෙම පසුබෑම ස්වභාවිකව සිදු වූවක් නොව, රජය විසින් ගනු ලැබූ දේශපාලනික සහ ප්රතිපත්තිමය තීරණවල ප්රතිඵලයක් බවට එඩ් හාර්වි චෝදනා කරයි. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන රජය බලයට පත්වීමෙන් පසු විදුලි වාහන භාවිතය දිරිමත් කිරීමට තිබූ සියලු ක්රමවේද අඩපණ කළ බවයි.
- Clean Car Discount අහෝසි කිරීම: විදුලි වාහනයක් මිලදී ගැනීමේදී පාරිභෝගිකයාට ලැබුණු ඩොලර් දහස් ගණනක සහනය (Rebate) රජය විසින් අහෝසි කරන ලදී.
- EV Road-User Charges (RUC) හඳුන්වාදීම: මීට පෙර විදුලි වාහන රියදුරන් මාර්ග පාවිච්චි කිරීමේ ගාස්තු (RUC) ගෙවීමෙන් නිදහස් කර තිබුණද, දැන් එම වාසිය ද අහෝසි කර ඇත. රජය පවසන්නේ මෙය සාධාරණත්වය ඉටු කිරීමක් බව වුවත්, එය EV මිලදී ගැනීමට තිබූ උනන්දුව හීන කිරීමට හේතු විය.
- Clean Car Standards ලිහිල් කිරීම: පරිසරයට මුදාහරින කාබන් ප්රමාණය අවම කිරීමට වාහන ආනයනකරුවන්ට පනවා තිබූ දැඩි නීති රීති රජය විසින් ලිහිල් කිරීම නිසා, පිරිසිදු වාහනවලට වඩා ඉන්ධන වාහන ආනයනය කිරීමට ආයතන පෙළඹී ඇත.
“රජය විදුලි වාහන පිළිබඳව ඇති දේශපාලනීකරණය තමන්ගේ වාසියට පාවිච්චි කළා. නමුත් ඔවුන් අමතක කළා මේ තාක්ෂණය නවසීලන්ත වැසියන්ගේ මුදල් ඉතිරි කරන, රටේ අනාගතයට වැදගත් තාක්ෂණයක් බව,” යැයි හාර්වි පෙන්වා දෙයි.
3. වරාය දත්ත සහ හයිබ්රිඩ් (Hybrid) වාහනවල නැගීම
ඕක්ලන්ඩ් වරායේ (Port of Auckland) දත්ත ද මෙම පසුබෑම තහවුරු කරයි. වරායේ සාමාන්යාධිකාරී ක්රිස් මිල්ස් (Chris Mills) පවසන්නේ නවසීලන්තයට පැමිණෙන විදුලි වාහන ප්රමාණය 30% කින් පමණ අඩු වී ඇති බවයි.
- 2024 දෙසැම්බර්: විදුලි වාහන 800 කට වඩා පැමිණ ඇත.
- 2025 දෙසැම්බර්: පැමිණ ඇත්තේ විදුලි වාහන 600 ක් පමණි.
කෙසේ වෙතත්, ප්ලග්-ඉන් නොවන, ස්වයං-ආරෝපණය වන හයිබ්රිඩ් (Non-plug-in hybrid) වාහනවල විශාල වර්ධනයක් දක්නට ලැබෙන බව මිල්ස් පවසයි. 2025 දෙසැම්බර් මාසයේදී පමණක් එවැනි වාහන 2,700 ක් ලියාපදිංචි වී ඇත. මිනිසුන් සම්පූර්ණ විදුලි වාහනයකට යාමට බියෙන්, අතරමැදි විසඳුමක් ලෙස හයිබ්රිඩ් වාහන තෝරා ගන්නා බව මෙයින් පෙනී යයි.
4. දේශීය ව්යාපාරවලට සහ පරිසරයට වන හානිය
විදුලි වාහන අලෙවිය අඩුවීම හුදෙක් වාහන අලෙවි කරන්නන්ට පමණක් බලපාන ගැටලුවක් නොවේ. එඩ් හාර්වි පවසන්නේ මෙය සමස්ත ක්ෂේත්රයටම විශාල හානියක් කර ඇති බවයි.
- ව්යාපාර බිඳවැටීම: EV ආරෝපණ පද්ධති සපයන සමාගම් (Evnex වැනි), බැටරි ප්රතිචක්රීකරණය කරන ආයතන සහ විදුලි වාහන නඩත්තු විශේෂඥයින්ගේ ව්යාපාර මේ වන විට දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව ඇත.
- විශ්වාසය ගිලිහී යාම: 2022/23 වසරවලදී ඉතා හොඳින් වර්ධනය වෙමින් තිබූ මෙම ක්ෂේත්රයේ ආයෝජකයින්ට සහ ව්යාපාරිකයින්ට දැන් අනාගතය පිළිබඳ විශ්වාසයක් නැත.
- පරිසර අවදානම: නවසීලන්තයේ වැඩිම කාබන් විමෝචනයක් සිදුවන්නේ ප්රවාහන අංශයෙනි. විදුලි වාහන භාවිතය අඩුවීම යනු රටේ පරිසර ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට ඇති අවස්ථාව මග හැරී යාමයි.
5. දැක්මක් නොමැති දේශපාලනය
එඩ් හාර්වි මෑතකදී LinkedIn සහ ‘The Post’ පුවත්පතට ලිපියක් ලියමින් පවසා සිටියේ, විදුලි වාහනකරණය සම්බන්ධයෙන් නවසීලන්ත රජයට කිසිදු අභිලාෂයක් හෝ සැලැස්මක් නොමැති වීම “ලැජ්ජා සහගත” කරුණක් බවයි. ප්රවාහන අමාත්යවරයා ඇතැම් කණ්ඩායම්වල (Lobbyists) අවශ්යතා වෙනුවෙන් සහ කෙටිකාලීන දේශපාලන වාසි වෙනුවෙන් ක්රියා කරන බවට ඔහු චෝදනා කරයි.
හාර්වි යනු විදුලි වාහන පිළිබඳව හුදු කතාවෙන් පමණක් නොව ක්රියාවෙන් ද ඔප්පු කළ අයෙකි. ඔහු 2013 වසරේදී විශ්වවිද්යාලයේ සිටියදීම තම හොන්ඩා ඇකෝඩ් (Honda Accord) රථය විදුලි වාහනයක් බවට පත් කළ අයෙකි. එවැනි තාක්ෂණික දැනුමක් සහ කැපවීමක් ඇති පුද්ගලයෙකු මෙවැනි අනතුරු ඇඟවීමක් කිරීම රජය බැරෑරුම් ලෙස සැලකිය යුතුය.
6. අනාගතය කුමක් වේවිද?
එඩ් හාර්වි පවසන්නේ විදුලි වාහන යනු අනාගතය බවයි. තාක්ෂණය දැන් සූදානම්ය, ආරෝපණ පද්ධති තිබේ. එහෙත් ඉදිරි මාවත පැහැදිලි නැත. රජය විසින් පනවා ඇති බාධක නිසා නවසීලන්ත වැසියන්ට පිරිසිදු සහ ලාභදායී ප්රවාහන ක්රමයකට යාමට ඇති මාවත අවහිර වී ඇත.
