වනුආටු දූපත්වලට අම්ල වැසි: ගිනිකඳු අළු හමුවේ ජල සහ ආහාර හිඟයක් – මහා පරිමාණ ඉවත් කිරීම් තවමත් නැහැ

විශේෂ ජාත්‍යන්තර වාර්තාව – දියත නිවුස් පැසිෆික් (Diyatha News Pacific)

පෝර්ට් විලා, වනුආටු — 2026 මාර්තු 07 — වනුආටු හි ඇම්බේ (Ambae) දූපතේ පිහිටි මනාරෝ වොයි ගිනිකන්දෙන් නිරන්තරයෙන් අළු සහ දුම් පිටවීම හේතුවෙන් ප්‍රදේශයේ කෘෂිකර්මාන්තයට සහ ජල සැපයුමට දැඩි හානි සිදු වෙමින් පවතී. ගිනිකන්දේ ක්‍රියාකාරීත්වය හේතුවෙන් හටගත් අම්ල වැසි මේ වන විට අසල පිහිටි තවත් දූපත් කිහිපයකට පැතිර ගොස් ඇති බව වාර්තා වේ.

1. අම්ල වැසි සහ එහි බලපෑම

වනුආටු කාලගුණ විද්‍යා හා භූ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව (VMGD) පවසන පරිදි, ගිනිකන්දෙන් පිටවන සල්ෆර් ඔක්සයිඩ් (Sulphuric Oxide) වායුව වැසි ජලය සමඟ මුසු වීමෙන් මෙම අම්ල වැසි නිර්මාණය වී ඇත.

• වගා හානි: අම්ල වැසි වැටීම නිසා එළවළු ඇතුළු සියලුම වගාවන් පිළිස්සීමට ලක්ව විනාශ වී තිබේ.
• ජලය අපවිත්‍ර වීම: විවෘත ළිං, ටැංකි සහ බැරල්වල ඇති ජලය අම්ල වැසි නිසා පානයට නුසුදුසු තත්ත්වයට පත්ව ඇත. ගංගාවල ඇති මසුන් සහ ඉස්සන් පවා මෙහි බලපෑමෙන් මිය යන බව වාර්තා වේ.
• අළු වර්ෂාව: මුහුදු මට්ටමේ සිට කිලෝමීටර් 4ක් පමණ ඉහළට විහිදෙන අළු වර්ෂාව සුළඟත් සමඟ මුළු දූපතම වසාගෙන තිබේ.

2. රජයේ ක්‍රියාමාර්ග සහ සහන සැලසීම

පවතින තත්ත්වය හමුවේ වනුආටු කැබිනට් මණ්ඩලය හදිසි තීරණ කිහිපයක් ගෙන ඇත.

• හදිසි ප්‍රතිපාදන: සහන සේවා සඳහා වැටු මිලියන 20ක (ඇමෙරිකානු ඩොලර් 170,000) අයවැයක් අනුමත කර තිබේ.
• ඉවත් කිරීම්: දැනට මහා පරිමාණ ඉවත් කිරීමේ නියෝගයක් නිකුත් කර නොමැති වුවද, වැඩිම බලපෑමක් ඇති ප්‍රදේශ “ආපදා කලාප” ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. අනාරක්ෂිත යැයි හැඟෙන වැසියන්ට දූපතේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ වෙත යාමට අවසර දී තිබේ.
• අනතුරු ඇඟවීමේ මට්ටම: ගිනිකන්දේ අනතුරු ඇඟවීමේ මට්ටම 5න් 3ක් (Alert Level 3) ලෙස තවදුරටත් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.

3. ශබ්ද දූෂණය සහ සෞඛ්‍ය අවදානම

ගිනිකන්ද පුපුරා යාමේදී නිකුත් වන අධික ශබ්දය හේතුවෙන් දූපත් වැසියන් දැඩි පීඩනයකට පත්ව සිටිති.

• කන්වල වේදනාව: ඇතැම් වැසියන් පවසන්නේ ශබ්දය කොතරම් අධික ද යත්, කතා කරන දේ ඇසීමට නොහැකි වීමෙන් කන්වල වේදනාවක් ඇති වන බවයි.
• ශ්වසන අපහසුතා: අළු වර්ෂාව නිසා ශ්වසන රෝග සහිත පුද්ගලයන්ට සහ කුඩා දරුවන්ට සෞඛ්‍යමය අවදානමක් පවතින බැවින් පූර්ව ආරක්ෂිත පියවර ගන්නා ලෙස උපදෙස් දී ඇත.