මැදපෙරදිග යුද ගිනි හමුවේ ලෝක තෙල් මිල ඉහළට: බ්රෙන්ට් බොරතෙල් 9%කින් ඉහළ ගොස් ඩොලර් 93 සීමාව ඉක්මවයි – ශ්රී ලංකාව ඇතුළු ආසියානු රටවලට ආර්ථික අවදානමක්
විශේෂ ආර්ථික සහ උපායමාර්ගික වාර්තාව – දියත නිවුස් ඉකොනොමි (Diyatha News Economy)
කොළඹ, ශ්රී ලංකාව — 2026 මාර්තු 07 — මැදපෙරදිග කලාපය පුරා පැතිර යන දරුණු යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ දැඩි කැළඹීමකට ලක්ව ඇති අතර, වසර දෙකකට පසු බොරතෙල් මිල වාර්තාගත ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ. ඊයේ (06) දිනයේදී බ්රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් බැරලයක මිල 9% කින් ඉහළ යමින් ඇමෙරිකානු ඩොලර් 93 සීමාව ද ඉක්මවා ගිය බව ජාත්යන්තර මූල්ය වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
මෙලෙස බොරතෙල් මිලෙහි සීඝ්ර වර්ධනයක් දක්නට ලැබෙන්නේ 2023 වසරේ සැප්තැම්බර් – නොවැම්බර් කාලසීමාවෙන් පසුව ප්රථම වතාවටය.
1. මිල ඉහළ යාමට හේතු වූ පසුබිම
පසුගිය පෙබරවාරි 28 වැනිදා ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල හමුදා ඒකාබද්ධව ඉරානයට එරෙහිව යුද මෙහෙයුම් ආරම්භ කිරීමත් සමඟ මැදපෙරදිග තෙල් නිෂ්පාදන කලාපයන්හි ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැඩි අවිශ්වාසයක් ඇති විය. විශේෂයෙන්ම:
- හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීම: ලෝකයේ තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් (1/5) ගමන් කරන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ආසන්නයේ සිදුවන නාවික ගැටුම් මිල ඉහළ යාමට ප්රධානතම හේතුවයි.
- ඉරාන තෙල් පිරිපහදු ඉලක්ක කිරීම: ඇමෙරිකානු ප්රහාර මගින් ඉරානයේ ප්රධාන තෙල් නිෂ්පාදන මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කළ හැකි බවට පැතිර යන කටකතා වෙළඳපොළ තුළ දැඩි නොසන්සුන්තාවයක් ඇති කර තිබේ.
- සැපයුම් දාම බිඳවැටීම: යුද්ධය හේතුවෙන් රතු මුහුද සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ ගමන් කරන තෙල් නැව්වලට එල්ල වන තර්ජන නිසා රක්ෂණ ගාස්තු සහ ප්රවාහන වියදම් ඉහළ ගොස් ඇත.
2. සංඛ්යාලේඛන සහ වෙළඳපොළ ප්රවණතා
වෙළඳපොළ විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ දිනක් තුළ බොරතෙල් මිල 9% කින් ඉහළ යාම අසාමාන්ය තත්ත්වයක් බවයි.
| බොරතෙල් වර්ගය | මාර්තු 05 අගය (USD) | මාර්තු 06 අගය (USD) | වර්ධන ප්රතිශතය |
| බ්රෙන්ට් (Brent) | $85.32 | $93.10 | +9.1% |
| WTI (West Texas) | $81.20 | $88.45 | +8.9% |
මීට පෙර 2023 වසරේදී මැදපෙරදිග ගැටුම් ආරම්භ වූ මුල් කාලසීමාවේදී මිල ඉහළ ගියද, පසුව එය ස්ථාවර මට්ටමක පැවතිණි. එහෙත් වත්මන් ගැටුම සෘජුවම ප්රධාන තෙල් නිෂ්පාදන රටක් වන ඉරානය සමඟ ඇති වීම මෙම දැවැන්ත මිල වෙනසට හේතු වී ඇත.
3. ශ්රී ලංකාවට එල්ල වන බලපෑම
බොරතෙල් මිල ඩොලර් 93 සීමාවට පැමිණීම ශ්රී ලංකාව වැනි ආනයනික ඉන්ධන මත යැපෙන රටවලට දැඩි ආර්ථික පීඩනයක් එල්ල කරයි.
- ඉන්ධන මිල සංශෝධනය: මෙරට පවතින ඉන්ධන මිල සූත්රයට අනුව ලෝක වෙළඳපොළේ මිල ඉහළ යාම අප්රේල් මාසයේදී දේශීය ඉන්ධන මිල විශාල ලෙස ඉහළ යාමට හේතු වනු ඇත.
- විදුලි ගාස්තු: ඉන්ධන මගින් විදුලිය නිපදවන බලාගාර සඳහා වැයවන පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා විදුලි ගාස්තු ද ඉහළ දැමීමට රජයට සිදුවිය හැකිය.
- උද්ධමනය: ප්රවාහන වියදම් ඉහළ යාම නිසා එළවළු, සහල් ඇතුළු අත්යවශ්ය ද්රව්යවල මිල ඉහළ ගොස් උද්ධමනය යළිත් ඉහළ යාමේ අවදානමක් පවතී.
4. ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සියේ (IEA) අනතුරු ඇඟවීම
ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය පවසන්නේ යුද්ධය තවදුරටත් ව්යාප්ත වුවහොත් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 110 සීමාව දක්වා පවා ඉහළ යා හැකි බවයි. මෙය ලෝක ආර්ථික අවපාතයකට (Global Recession) මග පාදනු ඇති බවට ආර්ථික විද්යාඥයෝ අනතුරු අඟවති.
