මැදපෙරදිග යුද්ධය උත්සන්න වෙයි: ඉරානයෙන් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියට ‘පූර්ණ පාලනයක්’ – නවසීලන්තයේ ඉන්ධන සලාක ක්‍රමයකට සූදානමක්?

විශේෂ සජීවී පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)

වෙලින්ටන්/ටෙහෙරානය — 2026 මාර්තු 13 (පෙරවරු 10:28) — ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායක මොජ්ටාබා කමේනි (Mojtaba Khamenei) සිය ප්‍රථම ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශය නිකුත් කරමින් පවසා ඇත්තේ ඇමරිකාවට සහ ඉරානයේ සතුරන්ට එරෙහිව “නව යුද පෙරමුණු” විවෘත කරන බවයි. මෙම තත්ත්වය හමුවේ ලෝක තෙල් මිල නැවතත් බැරලයකට ඇමරිකානු ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ.

1. හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ අර්බුදය සහ ලෝක වෙළඳපොළ

ලෝකයේ තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් ගමන් කරන හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය දැන් ඉරාන නාවික හමුදාවේ පූර්ණ පාලනයට නතු වී ඇති බව ඉරාන තානාපතිවරු පවසති.

• මිල ඉහළ යාම: බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් මිල 9.2% කින් ඉහළ ගොස් බැරලයක් ඩොලර් 100.46 දක්වා ළඟා විය.
• කොටස් වෙළඳපොළ: ලොව පුරා කොටස් වෙළඳපොළවල් දැවැන්ත කඩා වැටීමකට ලක්ව ඇති අතර ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන ගණනක පාඩුවක් සිදුවී ඇත.
• ගුවන් ගමන් කප්පාදුව: ඉන්ධන අර්බුදය නිසා එයාර් නිව්සීලන්තය (Air NZ) ගුවන් ගමන් 1100ක් පමණ අවලංගු කිරීමට තීරණය කර ඇත.

2. නවසීලන්තයට එල්ල වන බලපෑම: ‘මල්ඩූන්’ යුගයේ සීමාවන්?

නවසීලන්තය තුළ 91 පෙට්‍රල් ලීටරයක මිල ඩොලර් 3 සීමාව ඉක්මවා යමින් පවතින අතර, සැපයුම සීමා වුවහොත් ඉන්ධන සලාක ක්‍රමයක් හඳුන්වා දීමට රජයේ අවධානය යොමු වී තිබේ.

• ඉන්ධන සලාකය: 1970 දශකයේ රොබට් මල්ඩූන් අගමැතිවරයාගේ පාලන සමයේ පැවති ඉන්ධන සීමාවන් වැනි දැඩි නීති නැවතත් මෙරටට පැනවීමට ඉඩ ඇති බවට වාර්තා පළ වේ.
• සංචිත පවතින කාලය: දැනට නවසීලන්තය සතු ඉන්ධන සංචිත රටේ සමස්ත අවශ්‍යතාවයට ප්‍රමාණවත් වන්නේ දින 12කට පමණක් බව ක්ෂේත්‍ර ප්‍රධානීහු පෙන්වා දෙති.

3. ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර සහ න්‍යෂ්ටික විද්‍යාඥයන්

ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ප්‍රකාශ කළේ ඉරානයේ ඉහළම න්‍යෂ්ටික විද්‍යාඥයන් පිරිසක් සිය ප්‍රහාරවලින් මියගොස් ඇති බවයි.

• න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන: ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථාන විනාශ කිරීම ඇමරිකාවේ සහ ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රධාන අරමුණ වී තිබේ.
• ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට විරෝධය: ඇමරිකානු ජනප්‍රිය පෝඩ්කාස්ට් නිවේදක ජෝ රෝගන් පවසන්නේ ඉරානය සමඟ යුද්ධයකට පැටලීම නිසා ට්‍රම්ප් තමන්ව පාවා දුන් බව ඇමරිකානු ජනතාවට හැඟී යන බවයි.