මැදපෙරදිග මහා යුද්ධය: නවසීලන්තයට එල්ල වන ආර්ථික ප්රහාරය සහ කිවි වැසියන් ඉවත් කිරීමේ දැවැන්ත මෙහෙයුම
විශේෂ ගෝලීය වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්/ඕක්ලන්ඩ් — 2026 මාර්තු 06 — මැදපෙරදිග කලාපය ලේ විලක් කරමින් ඇවිළෙන යුද්ධය හේතුවෙන් නවසීලන්ත වැසියන්ගේ දෛනික ජීවිතයට අත්යවශ්ය ඉන්ධන, භාණ්ඩ ප්රවාහනය සහ කොටස් වෙළඳපොළ දැඩි අවුල් සහගත තත්ත්වයකට පත්ව ඇත. ඉරානය, ඊශ්රායලය සහ අරාබි රටවල් ගණනාවක් ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වන මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර හමුවේ, නවසීලන්ත රජය සිය පුරවැසියන් බේරා ගැනීම සඳහා ආරක්ෂක බලකායේ (NZDF) ගුවන් යානා කලාපයට යැවීමට තීරණය කර තිබේ.
1. ඉරාන නායකත්වයේ බිඳවැටීම සහ ජාත්යන්තර දේශපාලන උණුසුම
ඉරාන උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි (Ayatollah Ali Khamenei), ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ ගුවන් ප්රහාරයකින් ඝාතනය වූ බව ඊශ්රායල ආරක්ෂක අමාත්යවරයා තහවුරු කළේය. මෙය දශක ගණනාවකට පසු ලොව රාජ්ය නායකයෙකු ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වූ බරපතලම ප්රහාරයයි.
- ට්රම්ප්ගේ මැදිහත්වීම: ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කර ඇත්තේ ඉරානයේ මීළඟ නායකයා තෝරා ගැනීමේදී ඇමරිකාවට තීරණාත්මක භූමිකාවක් තිබිය යුතු බවයි. කමේනිගේ පුත්රයා නායකත්වයට පත්වීම තමාට “පිළිගත නොහැකි” බව ඔහු අවධාරණය කරයි.
- ඉරානයේ ප්රතිචාරය: ඇමරිකාවේ “ක්ෂණික යුද ජයග්රහණ” සැලසුම අසාර්ථක වී ඇති බවත්, ඔවුන්ගේ ‘ප්ලෑන් බී’ (Plan B) ඊටත් වඩා විශාල පරාජයක් වනු ඇති බවත් ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි පවසා තිබේ.
2. යුද්ධයේ මීළඟ අදියර: ලෙබනනය සහ ඊශ්රායලයේ දැවැන්ත ප්රහාර
ඊශ්රායල හමුදා ප්රධානී ලුතිනන් ජෙනරාල් එයාල් සමීර් පවසන පරිදි, ඊශ්රායලය දැන් යුද්ධයේ “මීළඟ අදියර” (Next Phase) වෙත අවතීර්ණ වී ඇත.
- ප්රහාර මාලාව: මේ දක්වා ඊශ්රායලය විසින් ප්රහාර 2,500ක් එල්ල කර ඇති අතර ඒ සඳහා අවි ආයුධ 6,000කට වඩා භාවිත කර තිබේ. මෙහිදී ඉරානයේ ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධතියෙන් 80%ක් විනාශ වී ඇති බව ඊශ්රායලය පවසයි.
- ලෙබනනයට නියෝග: ලෙබනනයේ දකුණු ප්රදේශයේ සිටින සියලුම වැසියන්ට වහාම ඉවත් වන ලෙස ඊශ්රායලය නියෝග කර ඇත්තේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය සම්පූර්ණයෙන්ම නිරායුධ කිරීමේ අරමුණ ඇතිවය.
- ඉවක් බවක් නැති ප්රහාර: ඉරානය විසින් ඊශ්රායලය, ලෙබනනය, බහරේනය, කටාර්, සවුදි අරාබිය, කුවේටය, තුර්කිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය ඉලක්ක කර ගනිමින් මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කරමින් සිටින බව වාර්තා වේ.
3. නවසීලන්ත ආර්ථිකයට එල්ල වන ‘බලශක්ති ප්රහාරය’
මැදපෙරදිග අර්බුදයේ සෘජු ප්රතිඵලය ලෙස නවසීලන්ත වැසියන්ට ඉදිරි සතිවලදී ඉන්ධන සහ අත්යවශ්ය භාණ්ඩ සඳහා වැඩි මිලක් ගෙවීමට සිදුවනු ඇත.
- තෙල් මිල ඉහළට: ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් ගලා යන ‘හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය’ (Strait of Hormuz) වසා දැමීමත් සමඟ ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල වාර්තාගත ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත.
- ප්රවාහන පිරිවැය: ප්රමුඛ පෙළේ ප්රවාහන සමාගමක් වන Mainfreight හි කළමනාකාර අධ්යක්ෂ ඩොන් බ්රේඩ් (Don Braid) පවසන්නේ භාණ්ඩ ප්රවාහන ගාස්තු (Freight Prices) පාලනය කළ නොහැකි ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. ඩීසල් මිල වැඩි වීම නිසා ඉදිරියේදී සෑම භාණ්ඩයකම මිල ඉහළ යනු ඇත.
- යුද අධිභාරය (War Surcharge): MSC වැනි ප්රධාන නැව් සමාගම් නවසීලන්තයට සහ ඕස්ට්රේලියාවට එවන භාණ්ඩ කන්ටේනරයක් සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් 115ක අමතර යුද අධිභාරයක් පනවා තිබේ. මෙය දින 10කින් ක්රියාත්මක වේ.
4. නවසීලන්ත වැසියන් මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම
කලාපය පුරා ගුවන් කලාප වසා දැමීම නිසා කොටු වී සිටින නවසීලන්ත වැසියන් මුදාගැනීමට රජය දැවැන්ත පියවර ගෙන ඇත.
- ගුවන් හමුදාවේ මැදිහත්වීම: නවසීලන්ත ආරක්ෂක බලකායට (NZDF) අයත් ගුවන් යානා ඉදිරි දින කිහිපය තුළ මැදපෙරදිගට ළඟා වනු ඇත.
- රාජ්ය තාන්ත්රික සහාය: විදේශ කටයුතු අමාත්ය වින්ස්ටන් පීටර්ස් (Winston Peters) පවසන්නේ සාමය උදාවන ඕනෑම ක්රියාමාර්ගයකට නවසීලන්තය සහාය දෙන බවයි. ඉරානය මෙතෙක් සිදු කළ ප්රචණ්ඩ ක්රියාවලට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක කළ යුතු බව ඔහු අවධාරණය කළේය.
- කුවේට් තානාපති කාර්යාලය වැසෙයි: ඇමරිකාව විසින් කුවේටයේ සිය තානාපති කාර්යාලය වසා දමා ඇති අතර, එහි සිටින පුරවැසියන්ට වහාම ආරක්ෂිත ස්ථාන කරා යන ලෙස උපදෙස් දී ඇත.
5. කොටස් වෙළඳපොළේ පසුබෑම
නවසීලන්ත කොටස් වෙළඳපොළ (NZX 50) අද දිනයේ ඒකක 50කින් හෙවත් සියයට 0.4කින් (0.4%) පහත වැටුණි. උද්ධමනය ඉහළ යාමේ බිය නිසා ආයෝජකයන් සිය කොටස් අලෙවි කරමින් සිටින අතර, වෝල් ස්ට්රීට් (Wall Street) වෙළඳපොළ ද පසුගිය රාත්රියේ සියයට 1.6ක දැවැන්ත කඩාවැටීමකට ලක්විය.
