නවසීලන්තය දැඩි ආර්ථික අර්බුදයක: සහනාධාර ලබන්නන්ගේ සංඛ්යාව වසර 12ක උපරිමයට – මැද පන්තිය ‘නොපෙනෙන විරැකියාවට’ බිලිවෙයි
විශේෂ ගෝලීය ආර්ථික විමර්ශනය – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 මාර්තු 12 (පෙරවරු 08:17) — නවසීලන්ත රජය සුබසාධන ප්රතිලාභ ලබන්නන්ගේ සංඛ්යාව අඩු කරන බවට පොරොන්දු වුවද, පවතින දුෂ්කර ආර්ථික වාතාවරණය හමුවේ එම සංඛ්යාව පසුගිය වසර 12ක කාලය තුළ වාර්තා වූ ඉහළම අගය දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. මෙය එරට වැඩ කරන වයසේ පසුවන ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු ප්රතිශතයක් වන අතර, විශේෂයෙන්ම තරුණ ප්රජාව අතර රැකියා විරැකියාව ශීඝ්රයෙන් වර්ධනය වීම රජයට දැඩි හිසරදයක් වී ඇත.
1. සහනාධාර ලබන්නන්ගේ සංඛ්යාව ඉහළ යාම: සංඛ්යාත්මක දත්ත
නවසීලන්ත සමාජ සංවර්ධන අමාත්යාංශයේ (MSD) නවතම දත්ත වලට අනුව, 2025 දෙසැම්බර් වන විට පුද්ගලයන් 427,236 ක් ප්රධාන සමාජ සහනාධාර ලබා ගනිමින් සිටිති. මෙය නවසීලන්තයේ ක්රයිස්ට්චර්ච් (Christchurch) නගරයේ සමස්ත ජනගහනයට සමාන ප්රමාණයකි.
- ප්රතිශතය: මෙය එරට වැඩ කරන වයසේ පසුවන ජනගහනයෙන් 13.2% ක් වන අතර, එය 2013 වසරේ සිදු කළ සුබසාධන ප්රතිසංස්කරණවලින් පසු වාර්තා වූ ඉහළම ප්රතිශතයයි.
- රැකියා සොයන්නන් (Jobseekers): සහනාධාර ලබන්නන්ගෙන් අඩකට වඩා වැඩි පිරිසක් එනම් 223,512 ක් රැකියා සොයන්නන්ගේ සහනාධාරය (Jobseeker benefit) ලබා ගනිති.
- තරුණ විරැකියාව: වයස අවුරුදු 18 ත් 24 ත් අතර තරුණ ප්රජාව අතර රැකියා සහනාධාර ඉල්ලුම් කිරීම 32% කින් ඉහළ ගොස් ඇති බව වාර්තා වේ.
සමාජ සංවර්ධන අමාත්ය ලුයිස් අප්ස්ටන් (Louise Upston) පවසන්නේ, පවතින ආර්ථික පසුබෑම සහ දැඩි ශ්රම වෙළඳපොළ තත්ත්වය මෙයට ප්රධාන හේතුව බවයි. “2021 සිට විරැකියාව ඉහළ යමින් පවතිනවා. ආර්ථික පසුබෑමකින් පසු සාමාන්යයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වන අවසාන අංශය වන්නේ රැකියා වෙළඳපොළයි,” යනුවෙන් ඇය සඳහන් කළාය.
2. කිවිසේවර් (KiwiSaver) අර්බුදය: ජීවත් වීමට විශ්රාම අරමුදල් ඉල්ලා ලක්ෂ ගණනින් අයදුම්පත්
ආර්ථික දුෂ්කරතා කෙතරම් දරුණු වී ඇත්ද යත්, නවසීලන්ත වැසියන් සිය විශ්රාම කාලය වෙනුවෙන් ඉතිරි කරන KiwiSaver අරමුදල්වලින් මුදල් ලබා ගැනීමට පෙළඹී ඇත.
- දත්ත: 2025 වසරේදී පමණක් ආර්ථික දුෂ්කරතා (Hardship) හේතුවෙන් KiwiSaver අරමුදල් ලබා ගැනීමට ඉදිරිපත් වූ අයදුම්පත් සංඛ්යාව 58,460 ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.
- මුදල: මෙලෙස දුෂ්කරතා පදනම් කරගෙන වැසියන් ලබාගෙන ඇති මුදල ඩොලර් මිලියන 514.8 කි.
- බැංකු පීඩනයට: Fisher Funds, Westpac සහ Milford වැනි මූල්ය ආයතන වෙත ගලා එන මෙම අයදුම්පත් සංඛ්යාව පාලනය කිරීමට ඔවුන්ට අතිරේක සේවකයන් යෙදවීමට පවා සිදුව තිබේ.
3. ‘නොපෙනෙන විරැකියාව’ (The Invisible Unemployed): මැද පන්තිය අතරමං වෙයි
සහනාධාර ලබන්නන්ගේ සංඛ්යාව පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබුණද, තවත් පිරිසක් රජයේ කිසිදු උපකාරයක් නොමැතිව “නොපෙනෙන විරැකියාවක” ගොදුරු වී සිටිති. මොවුන් සහනාධාර ලැබීමට තරම් දුප්පත් නොවන නමුත්, ජීවන වියදම දරා ගැනීමට තරම් මුදල් නොමැති පිරිසකි.
- උදාහරණයක්: ඉහළ හට් (Upper Hutt) ප්රදේශයේ පෝල් (58) නම් පුද්ගලයාට සිය රැකියාව අහිමි වුවද, ඔහුගේ බිරිඳගේ වාර්ෂික ආදායම ඩොලර් 66,000 ක් වීම නිසා ඔහුට සහනාධාර ලබා ගැනීමට ඇති අයිතිය අහිමි වී ඇත. රජයේ නීතියට අනුව, දරුවන් නොමැති යුවළකගේ සතිපතා ආදායම ඩොලර් 1039 ඉක්මවන්නේ නම් ඔවුන්ට රැකියා සහනාධාර හිමි නොවේ.
- වැඩිවන ඉල්ලුම: අයවැය උපදේශන සේවා (Budgeting Services) වෙත පැමිණෙන නිවාස හිමියන්ගේ සංඛ්යාව පසුගිය වසර දෙක තුළ විශාල වශයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. 2023 වසරේදී ආයතනයක් වෙත පැමිණි නිවාස හිමියන් සංඛ්යාව 4 ක් වුවද, 2025 වන විට එය 40 දක්වා දස ගුණයකින් වැඩි වී ඇත.
මූල්ය උපදේශක හෙදර් ලේන්ජ් (Heather Lange) පවසන්නේ, බොහෝ දෙනෙකුට සිය නිවාස ණය (Mortgage) හෝ කුලිය ගෙවා ගැනීමට පවා නොහැකි වී ඇති බවයි. “අපි දැන් පුරුදු වෙලා ඉන්නේ අපේ ආදායමෙන් විශාල ප්රමාණයක් නිවාස වෙනුවෙන් වියදම් කරන්න. එක ආදායමකින් මේ බර දරන්න බැහැ,” යනුවෙන් ඇය පවසන්නීය.
