තෙල් මිල රොකට් එකක් වගේ ඉහළට – සහනය පිහාටුවක් වගේ හෙමින් පහළට: පාරිභෝගිකයින් පීඩාවට පත්කරන ‘රොකට් සහ පිහාටු’ න්යාය
විශේෂ ආර්ථික පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් බිස්නස් (Diyatha News Business)
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය — 2026 මාර්තු 11 — මැදපෙරදිග යුදමය වාතාවරණය හමුවේ ලෝක බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමෙරිකානු ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇත. මෙරට ඇතැම් ප්රදේශවල ප්රීමියම් 95 වර්ගයේ පෙට්රල් ලීටරයක මිල ඩොලර් 3 සීමාවට පැමිණ ඇති අතර, මිල ඉහළ යන වේගය සහ පහළ යන වේගය අතර පවතින අසමතුලිතතාවය පිළිබඳව පාරිභෝගිකයෝ දැඩි විරෝධය පළ කරති.
1. මොකක්ද මේ ‘රොකට් සහ පිහාටු’ බලපෑම?
ඔටාගෝ විශ්ව විද්යාලයේ ආර්ථික විද්යාඥ මුරත් උන්ගෝර් පවසන්නේ මෙය ලෝකය පුරාම දැකිය හැකි තත්ත්වයක් බවයි.
- රොකට් එකක් වගේ ඉහළට: බොරතෙල් මිල ඉහළ ගිය සැණින්, ඉන්ධන සමාගම් තමන්ට සිදුවිය හැකි පාඩුව මඟහරවා ගැනීමට ඉතා ඉක්මනින් (රොකට් එකක් මෙන්) සිල්ලර මිල ඉහළ දමයි.
- පිහාටුවක් වගේ පහළට: නමුත් බොරතෙල් මිල පහළ යන විට, සමාගම්වලට මිල අඩු කිරීමට එතරම් හදිසියක් නැත. ඔවුන් ඉතා සෙමින් (පිහාටුවක් වැටෙනවා මෙන්) මිල අඩු කරයි. මෙයට හේතුව පාරිභෝගිකයින් මිල අඩු වන විට වෙනත් ලාභදායී පිරවුම්හල් සෙවීමට එතරම් උත්සාහ නොකිරීම සහ පවතින තොග කළමනාකරණයයි.
2. පාරිභෝගිකයාට සිදුවන පාඩුව
2024 වසරේ වාණිජ මණ්ඩලය (Commerce Commission) නිකුත් කළ වාර්තාවකට අනුව, මිල ඉහළ යන වේගයෙන්ම සහනයත් ලබා දුන්නේ නම්, නවසීලන්ත පාරිභෝගිකයින්ට වසරකට ඩොලර් මිලියන 15ක් පමණ ඉතිරි කර ගැනීමට අවස්ථාව තිබුණි.
- විනිවිදභාවය: මිල ගණන් වෙනස් වීමේදී වඩාත් විනිවිදභාවයක් තිබිය යුතු බවත්, මිල සංසන්දනය කරන ඇප් (Apps) භාවිතා කිරීමෙන් පිරවුම්හල් අතර තරඟකාරීත්වය වැඩි කර සහන ලබාගත හැකි බවත් විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
3. ආර්ථික විද්යාඥයින්ගේ විවිධ මත
කෙසේ වෙතත්, ප්රකට ආර්ථික විද්යාඥ ෂමුබීල් ඊකබ් පවසන්නේ දත්ත දෙස බැලීමේදී මෙම “රොකට් සහ පිහාටු” න්යාය සෑම විටම නිවැරදි නොවන බවයි.
- සංජානන පක්ෂග්රාහීත්වය: මිනිසුන් මිල ඉහළ යාම ගැන වැඩි සංවේදීතාවයක් දැක්වුවද, මිල පහළ යාම ගැන එතරම් අවධානය යොමු නොකරන නිසා මෙය මානසිකව දැනෙන තත්ත්වයක් විය හැකි බව ඔහුගේ මතයයි.
- ස්ථාවර බදු: නවසීලන්තයේ ඉන්ධන මිලෙන් වැඩි ප්රමාණයක් රජයේ ස්ථාවර බදු බැවින්, ලෝක තෙල් මිල අඩු වුවද සිල්ලර මිලේ විශාල වෙනසක් නොවීමට එයද එක් හේතුවකි.
