තෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 100 දක්වා ඉහළ යාමේ අවදානමක්: ගෝලීය ආර්ථිකයට ‘යුද කම්පනයක්’
විශේෂ ආර්ථික පුවත් වාර්තාව – දියත නිවුස් නිව්සීලන්තය (Diyatha News New Zealand)
ලන්ඩන් සහ වෙලින්ටන් — 2026 මාර්තු 01
ඇමරිකානු – ඉරාන ගැටුම කඩිනමින් අවසන් නොවන්නේ නම්, ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල බැරලයකට ඇමරිකානු ඩොලර් 100 සීමාව දක්වා ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යා හැකි බවට ආර්ථික විද්යාඥයෝ අනතුරු අඟවති. මෙම තත්ත්වය ගෝලීය ආර්ථිකය දැඩි අවුල් ජාලාවකට ඇද දමනු ඇති අතර, බ්රිතාන්යය ඇතුළු ප්රධාන ආර්ථිකයන්හි උද්ධමනය ඉහළ නැංවීමටත්, පොලී අනුපාත අඩු කිරීමේ සැලසුම් අඩාල කිරීමටත් හේතු වනු ඇත.
දැනට ඇමරිකානු ඩොලර් 73 (නවසීලන්ත ඩොලර් 122) සීමාවේ පවතින බ්රෙන්ට් (Brent) වර්ගයේ බොරතෙල් මිල, ගැටුම් උත්සන්න වීමත් සමඟ විනාශකාරී මට්ටමකට ඉහළ යා හැකි බව වාර්තා වේ.
1. හෝමූස් සමුද්ර සන්දියේ අර්බුදය (The Shipping Crisis)
ලොව තෙල් සහ ගෑස් ප්රවාහනයෙන් පහෙන් එකක් (1/5) සිදුවන හෝමූස් සමුද්ර සන්දිය හරහා යාත්රා කිරීමට නෞකා සමාගම් මේ වන විට මැලි කමක් දක්වයි.
- නැව් ගාස්තු: ප්රධාන නැව් සමාගමක් වන Maersk දැනටමත් සිය බහාලුම් නෞකා සූවස් ඇළෙන් ඉවත් කර අප්රිකාව වටා වඩාත් මිල අධික මාර්ගයකට යොමු කර තිබේ.
- බවොක්කේ තදබදය: හෝමූස් සමුද්ර සන්දිය ඇතුළත සහ පිටත තෙල් ප්රවාහන නෞකා විශාල ප්රමාණයක් ගොඩගැසී පවතින අතර, ඉරානය විසින් මෙම මුහුදු මාර්ගය වසා දැමීමට උත්සාහ කරන බවට ද වාර්තා පළ වේ.
2. තෙල් මිල සහ උද්ධමනය
කැපිටල් ඉකොනොමික්ස් (Capital Economics) ආයතනයේ විලියම් ජැක්සන් පවසන්නේ, තෙල් මිල ඩොලර් 100 සීමාවට පැමිණියහොත් ගෝලීය උද්ධමනයට 0.6 සිට 0.7 දක්වා අතිරේක ප්රතිශතයක් එකතු වනු ඇති බවයි.
- චීන බලපෑම: ඉරානයේ තෙල් අපනයනයෙන් 90%ක්ම මිලදී ගන්නේ චීනයයි. ඉරාන සැපයුම් අඩාල වුවහොත් චීනය ලෝක වෙළඳපොළේ අනෙකුත් සැපයුම්කරුවන් වෙත යොමු වීම නිසා මිල තවත් ඉහළ යනු ඇත.
- එදිනෙදා ජීවිතය: තෙල් මිල ඉහළ යාම යනු හුදෙක් ඉන්ධන මිල වැඩි වීම පමණක් නොවේ. ප්රවාහන සහ බෙදාහැරීමේ පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා සුපිරි වෙළඳසැල්වල ආහාර ද්රව්ය මිල, ගුවන් ගමන් ගාස්තු සහ විදුලි බිල ද ඉහළ යනු ඇත.
3. ඉරාන නාවික හමුදාව විනාශ කරන බවට ට්රම්ප්ගෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්
හෝමූස් සමුද්ර සන්දිය වසා දැමීමට ඉරානය දරන ඕනෑම උත්සාහයක් වැළැක්වීමට ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රතිඥා දී තිබේ.
- මිලිටරි ශක්තිය: “මම ඔවුන්ගේ නාවික හමුදාව මුළුමනින්ම විනාශ කරනවා,” යැයි ට්රම්ප් සෙනසුරාදා ප්රකාශ කළේය.
- ඉරාන තර්ජනය: ඉරානය සතුව සබ්මැරීන 18ක් සහ නාවික ඩ්රෝන යානා විශාල ප්රමාණයක් පවතින අතර, ඒවා වාණිජ නෞකාවලට සහ ඇමරිකානු නාවික මෙහෙයුම්වලට දැඩි තර්ජනයක් එල්ල කළ හැකි බව ආරක්ෂක අංශ පවසයි.
4. බ්රිතාන්ය ආර්ථිකයට එල්ල වන බලපෑම
මෙම අර්බුදය බ්රිතාන්යයේ මීළඟ අයවැය වාර්තාවට (Spring Statement) විශාල හිසරදයක් වී තිබේ. ඉහළ යන පිරිවැය නිසා බ්රිතාන්ය සමාගම්වල ලාභය අඩුවන අතර, එමගින් රජයට ලැබෙන බදු ආදායම ද පහත වැටෙනු ඇත. මෙය එරට රැකියා වෙළඳපොළට ද අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකිය.
