ඇවටෙරේ ගංගාවේ මඩ පැහැයට හේතුව වසර මිලියන 100ක් පැරණි ‘ගොන්ඩ්වානා’ පාෂාණ බව හෙළි වෙයි – මිනිස් මැදිහත්වීමෙන් පාලනය කළ නොහැකි ස්වභාවික තත්ත්වයක්
විශේෂ විද්යා සහ පාරිසරික වාර්තාව – දියත නිවුස් එන්වයිරන්මන්ට් (Diyatha News Environment)
මාලබරෝ, නවසීලන්තය — 2026 මාර්තු 07 — දකුණු මාලබරෝ ප්රදේශයේ ගලා බසින ඇවටෙරේ ගංගාවේ ජලයෙහි පවතින අධික අපැහැදිලි ස්වභාවය (Turbidity), ජාතික ජල කළමනාකරණ ප්රමිතීන්ට අනුකූල නොවන බවත් එයට හේතුව භූ විද්යාත්මක සාධක බවත් මාලබරෝ දිස්ත්රික් සභාවේදී පැහැදිලි කෙරිණි.
1. ගොන්ඩ්වානා පාෂාණ සහ භූ විද්යාත්මක පසුබිම
ඕක්ලන්ඩ් සහ වික්ටෝරියා විශ්ව විද්යාලවල භූ විද්යාඥයෙකු වන ආචාර්ය මාටින් ක්රන්ඩ්වෙල් (Dr. Martin Crundwell) පවසන පරිදි, මෙම ගංගා ද්රෝණියෙන් 70%ක්ම සමන්විත වන්නේ වසර මිලියන 100කට පෙර පැවති ගොන්ඩ්වානා සුපිරි මහාද්වීපයට අයත් පාෂාණවලිනි.
- සැකැස්ම: පැසිෆික් සාගර තැටිය ගොන්ඩ්වානා තැටිය යටට තෙරපීමේදී මුහුදු පත්ලේ තිබූ අවසාදිතයන් ගොඩගැසී මෙම පාෂාණ ස්ථර නිර්මාණය වී ඇත.
- අස්ථාවර බව: මෙම පාෂාණ වර්ගය ඉතා ඉක්මනින් ඛාදනය වීමට ලක්වන ‘ග්රේවැක්’ (Greywacke) නම් අවසාදිත පාෂාණ වර්ගයකි.
2. ජලය අපැහැදිලි වීමට බලපාන ක්රියාවලිය
ගංගාව දිගේ පිහිටි බෑවුම් සහිත කඳු මුදුන් සහ අයිස් මිදීමේ ක්රියාවලිය මෙයට සෘජුවම බලපායි.
- අයිස් මගින් කැඩී යාම (Freeze-thaw weathering): පාෂාණ අතර ඇති ජලය අයිස් බවට පත්වීමේදී ප්රසාරණය වීම නිසා පාෂාණ කැබලිවලට කැඩී යයි. පසුව අයිස් දියවීමේදී මෙම ඉතා සියුම් පාෂාණ අංශු ගංගා ජලයට මුසු වේ.
- භූ චලන: ඇවටෙරේ විභේදන රේඛාව (Faultline) ගංගාව හරහා ගමන් කිරීම නිසා පාෂාණ කුඩු වී (Pulverised) ඇති අතර, එම කුඩු වැසි ජලය සමඟ ගංගාවට ගලා එයි.
3. විසඳුම් සහ සභාවේ ස්ථාවරය
ආචාර්ය ක්රන්ඩ්වෙල් පවසන්නේ මෙම ඛාදනය ස්වභාවිකව විශාල ප්රදේශයක සිදුවන බැවින් එය නතර කිරීම ප්රායෝගික නොවන බවයි.
- ප්රතිසංස්කරණ: ගංගා ඉවුරු ආසන්නයේ වනාන්තර වගා කිරීමෙන් යම් සහනයක් ලැබිය හැකි වුවද, ගංගාවේ ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි තත්ත්වයට පත් කිරීම අසීරුය.
- සහයෝගය: ප්රදේශයේ ගොවීන් සහ ඉඩම් හිමියන් සමඟ එක්ව කඳු බෑවුම් ඛාදනය අවම කිරීමේ වැඩසටහන් (Catchment Care) දිගටම ක්රියාත්මක කරන බව මාලබරෝ සභාව අවධාරණය කළේය.
